Gözetim Uygulamasında İhtirazi Kayıtla Ödenen Vergilerin İadesine İlişkin VDDK Kararı

Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu, 24.01.2024 tarihli ve E.2023/6, K.2024/1 sayılı kararıyla, ithalatta gözetim uygulaması nedeniyle ihtirazi kayıtla artırılan kıymet üzerinden ödenen vergilerin iadesi konusunda bölge idare mahkemeleri arasındaki içtihat farklılıklarını gidermiştir.

Uyuşmazlığın konusu

İthalatta gözetim uygulaması kapsamında yer alan eşyanın beyan edilen kıymetinin ilgili tebliğde belirtilen birim kıymetin altında kalması hâlinde gözetim belgesi ibraz edilmesi gerekmektedir. Uygulamada ithalatçılar, söz konusu belgeyi temin etmek yerine fatura bedeli ile gözetim kıymeti arasındaki farkı beyannamenin “yurt dışı diğer giderler” kaleminde beyan ederek eşyanın kıymetini gözetim değerine yükseltebilme yoluna gitmektedir.

İncelemeye konu olaylarda da ithalatçılar, gerçekte yapılmamış bir yurt dışı gideri ihtirazi kayıtla beyan etmiş; artırılan kıymet üzerinden tahakkuk eden gümrük vergisi ve katma değer vergisini ödedikten sonra 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 242. maddesi uyarınca tahakkuka itiraz ederek fazla ödenen vergilerin iadesini talep etmiştir.

Uyuşmazlık, Gümrük Kanunu’nun 211. maddesinde 7333 sayılı Kanunla yapılan değişiklikten kaynaklanmıştır. Anılan düzenlemeyle, ticaret politikası önlemlerine tabi eşyanın gümrük kıymetinin yükümlünün kendi beyanıyla artırılması sonucunda ödenen veya tahakkuk ettirilen vergilerin geri verilmesi ya da kaldırılması taleplerinin kabul edilmeyeceği hükme bağlanmıştır.

Bu düzenlemenin, ihtirazi kayıtla yapılan beyana dayalı tahakkuka karşı Gümrük Kanunu’nun 242. maddesi kapsamında yapılan itirazlara da uygulanıp uygulanamayacağı konusunda Gaziantep ve Erzurum Bölge İdare Mahkemeleri farklı kararlar vermiştir.

VDDK’nın değerlendirmesi

VDDK, söz konusu uyuşmazlığı Gaziantep Bölge İdare Mahkemesi kararı doğrultusunda gidermiştir.

VDDK öncelikle gözetim tebliğlerinde belirtilen birim kıymetin, eşyanın Gümrük Kanunu hükümlerine göre belirlenmiş gerçek satış bedeli olmadığını vurgulamıştır. Gözetim kıymeti, eşyanın gümrük kıymetini veya ithalatta uygulanacak asgari kıymeti değil, gözetim belgesi ibraz edilmesinin gerekip gerekmediğini belirleyen bir ölçüt olarak belirlenmiştir.

Kurul, gözetim belgesinin ibraz edilmemesinin tek başına, gözetim kıymeti ile fatura bedeli arasındaki fark üzerinden ek tahakkuk yapılmasını gerektiren bir durum olmadığını da belirtmiştir. Zira gözetim uygulaması, eşyanın gümrük kıymetini belirleyen veya ithalata asgari kıymet getiren bir düzenleme olmayıp, ilgili eşyanın ithalat seyrinin izlenmesine yönelik bir ticaret politikası önlemidir.

Gümrük Kanunu’nun 24 ve 25. maddeleri uyarınca ithal edilen eşyanın gümrük kıymetinin belirlenmesinde öncelikle satış bedelinin esas alınması gerekmektedir. Satış bedelinin kabulü için gerekli şartların bulunmadığının tespit edilmesi hâlinde ise kanunda öngörülen diğer kıymet belirleme yöntemlerine sırasıyla başvurulmalıdır. Dolayısıyla faturada gösterilen satış bedeli, yalnızca gözetim tebliğindeki kıymetten düşük olduğu gerekçesiyle reddedilemez. Satış bedeli yönteminin terk edilme nedenlerinin idare tarafından somut olarak ortaya konulması gerekmektedir.

Kararda ayrıca, ihtirazi kayıtla verilen beyannameye dayalı tahakkuka karşı Gümrük Kanunu’nun 242. maddesi uyarınca yapılan itiraz ile aynı Kanun’un 211. maddesinde düzenlenen geri verme veya kaldırma başvurusunun birbirinden farklı hukuki yollar olduğu kabul edilmiştir.

Buna göre, 211. maddede yer alan ve yükümlünün kendi beyanıyla artırdığı kıymet üzerinden ödenen vergilerin geri verilmesini engelleyen hüküm, beyannamenin ihtirazi kayıtla verilmesi ve tahakkuka 242. madde kapsamında itiraz edilmesi hâlinde uygulanamayacaktır.

Karşı oy görüşü

Karşı oyda ise Gümrük Kanunu’nun 211. maddesinde getirilen sınırlamanın, başvurunun 242. madde kapsamında yapılması hâlinde de uygulanması gerektiği savunulmuştur. Karşı oy sahiplerine göre, ihtirazi kayıtla yapılan başvurunun sonucu da tahakkukun kaldırılması ve ödenen vergilerin geri verilmesi olduğundan, başvurunun izlediği usul 211. maddedeki emredici sınırlamayı etkisiz hâle getirmemelidir. Ayrıca gözetim belgesi almak yerine kıymet artırımı yoluna gidilmesinin yükümlünün kendi tercihi olduğu ve ticaret politikası önlemlerinden kaçınmaya yönelik bu tercihin dürüstlük kuralı kapsamında korunamayacağı belirtilmiştir.

Kararın sonucu ve uygulamadaki önemi

VDDK sonuç olarak, eşyanın kıymetinin gözetim tebliğinde belirtilen kıymete ulaştırılması amacıyla “yurt dışı gider” kaleminde ihtirazi kayıtla artırıldığı hâllerde, gümrük kıymetinin öncelikle gerçek satış bedeli esas alınarak belirlenmesi gerektiğine karar vermiştir.

İdare tarafından satış bedelinin gerçeği yansıtmadığı somut biçimde ortaya konulmamış ve satış bedeli yönteminin terk edilme nedenleri açıklanmamışsa, tahakkuka yapılan itirazın reddi hukuka uygun olmayacaktır. Bu durumda ret işleminin iptali ve fazla tahsil edilen vergilerin iadesi gündeme gelebilecektir.

Bununla birlikte karar, gözetim uygulaması kapsamında ödenen bütün vergilerin kendiliğinden iade edilmesi sonucunu doğurmamaktadır. Kararda benimsenen değerlendirmenin somut uyuşmazlığa uygulanabilmesi bakımından; beyannamenin tescili sırasında açık bir ihtirazi kayıt konulması, tahakkuka Gümrük Kanunu’nun 242. maddesinde öngörülen usul ve süreler içinde itiraz edilmesi ve idarenin satış bedelini reddetmesini haklı kılan somut bir tespitinin bulunmaması önem taşımaktadır. İhtirazi kayıt bulunmayan veya yalnızca Kanun’un 211. maddesi kapsamında geri verme ya da kaldırma başvurusunda bulunulan uyuşmazlıkların ise kendi koşulları çerçevesinde ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Oyçokluğuyla verilen karar, gözetim kıymetinin fiilen asgari gümrük kıymetine dönüştürülemeyeceğini ve gözetim belgesinin ibraz edilmemesinin, tek başına gözetim kıymeti ile fatura bedeli arasındaki fark üzerinden ek tahakkuk yapılmasına dayanak oluşturmayacağını ortaya koymaktadır. Bu yönüyle karar, gözetim uygulaması ile gümrük kıymetinin belirlenmesine ilişkin kurallar arasındaki ayrımı açıklığa kavuşturması ve eşyanın gümrük kıymetinin Gümrük Kanunu’nun 24 ve devamı maddelerinde öngörülen yöntemlere göre belirlenmesi gerektiğini teyit etmesi bakımından önem taşımaktadır.

Kararın tamamı için bkz; https://www.alomaliye.com/wp-content/uploads/2024/03/danistay-vddkk-e-2023-6.pdf.